Temyiz Mahkemesi Heyeti Umumiyesi | Tarih: 06/03/1929 | Sayı: 11/55 |
Ceza Hukukunun Altın Kuralı “Kanunilik”
Ceza hukukunda “Kıyas Yasağı” (yorum yoluyla suç yaratılamaması), bireyin özgürlüğünün en büyük teminatıdır. Yargıtay’ın ustura taşıma hakkındaki bu kararı, sadece bir aletin suç aleti sayılıp sayılmayacağını değil, kanun metninde geçen “gibi” edatının ne kadar genişletilebileceğini tartışan, hukuk felsefesi açısından ders niteliğinde bir metindir. Bu karar, keyfi cezalandırmanın önüne geçen tarihi bir bariyerdir.
HUKUKİ SORUN: Berberin Usturası Silah mıdır?
Türk Ceza Kanunu’nun (o dönemki) 549. maddesi, ruhsatsız silah taşımayı yasaklıyor ve cezalandırıyordu. Kanunun 189. maddesi ise silahları tanımlıyor ve saldırı amaçlı kullanılan “kama, hançer, saldırma ve büyük bıçak *gibi*” aletleri sayıyordu.
Sorun şuydu: Bir berberin çantasındaki ustura veya bir bağcının belindeki bıçak, henüz bir suçta kullanılmamışken, sadece üzerlerinde yakalandığı için “ruhsatsız silah taşıma” suçunu oluşturur mu? Ustura, teknik olarak kesici bir alet olsa da, kanundaki “gibi” ifadesine dahil edilerek yasak kapsamına alınabilir mi?
ÖNCEKİ UYGULAMA: Daireler Arasındaki Çelişki
* **İkinci Ceza Dairesi:** Kanunun amacının güvenliği sağlamak olduğunu, usturanın da öldürücü nitelikte olduğunu, bu yüzden ruhsatsız taşınmasının suç olduğunu savunuyordu (Genişletici yorum).
* **Üçüncü Ceza Dairesi:** Usturanın bir meslek aleti olduğunu, suç işleme kastı olmadan taşınmasının cezalandırılamayacağını savunuyordu.
İBK KARARI: Gerekçeli Açıklama
Yargıtay Genel Kurulu, ceza hukukunun temel prensibi olan “Kıyas Yasağı”na dayanarak muazzam bir gerekçe yazmıştır.
Kararın özeti şöyledir:
1. **Suçta Kullanma vs. Taşıma Ayrımı:** Bir alet (örneğin ustura) bir suçta (yaralama/öldürme) fiilen kullanılırsa, elbette silahın doğuracağı sonucu doğurduğu için silah sayılır (TCK 189). Ancak olay sadece “taşıma” ise durum farklıdır.
2. **Kıyas Yasağı:** Ceza hukukunda sanık aleyhine kıyas yapılamaz. Kanunda sayılan (kama, hançer) gibi “sırf saldırı için üretilmiş” (alât-ı mahsusa) aletlerle, meslek icra etmek için üretilmiş aletler (ustura, kazma) bir tutulamaz.
3. **”Gibi” Edatının Sınırı:** Kanundaki “gibi” edatı, her ucu sivri şeyi kapsamaz. Sadece nitelikleri (evsaf-ı mahsusa) bakımından kama ve hançere benzeyen saldırı aletlerini kapsar.
4. **Kast Unsuru:** Kabahatlerde ve şekli suçlarda kast aranmasa da, kanun koyucunun amacı esnafı cezalandırmak olamaz.
**Nihai Karar:** Bir suçta kullanılmadığı müddetçe; berberin usturası veya bağcının kazması, sadece taşınıyor olmasından dolayı TCK 549 kapsamında cezayı gerektiren “silah” sayılamaz.
PRATİK SONUÇLAR: Avukat İçin Adımlar
Bu karar, günümüz 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar Hakkında Kanun uygulamaları için de temel bir savunma argümanıdır.
1. **Savunma Stratejisi:** Müvekkilin üzerinde bıçak, tornavida, beyzbol sopası vb. yakalandıysa; hemen “bu silahtır” kabulü yapma.
2. **Amaç Unsuru:** Müvekkilin o aleti taşıma amacının mesleki veya hayatın olağan akışına uygun bir nedeni (pikniğe gitmek, tamire gitmek vb.) olduğunu ispatla.
3. **Saldırıya Elverişlilik:** Aletin “saldırı amacıyla üretilmiş” (sustalı bıçak, muşta) olup olmadığına bak. Eğer mutfak bıçağı veya meslek aletiyse, bu İBK’yı emsal göstererek “yorum yoluyla suç yaratılamayacağını” savun.
4. **Fiili Kullanım:** Alet suçta kullanılmadıysa, sadece taşımanın 6136 SK’ya muhalefet oluşturmayacağını, idari para cezası gerektirebileceğini (kabahatler kanunu) ancak hapis cezası gerektiren bir suç olmadığını vurgula.
İLGİLİ MEVZUAT
* (Eski) Türk Ceza Kanunu m. 189, 549.
* (Yeni) 5237 sayılı TCK m. 6 (Silah Tanımı).
* 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun.
Kaynak: Resmi Gazete, Sayı: 1181
Not. Söz konusu İBK Resmi Gazetede yayınlanmış en eski kararlardan olması , tarihi değeri sebebiyle paylaşılmıştır. Buradaki bilgilerin güncel hukuki bilgilerle karşılaştırılması ve güncel olan bilgilere itibar edilmesi önemlidir.